ترانه؛ نوشته‌ای برای مردم متحد

ترانه، نوعی متن است. ترانه یک اثر موسیقیایی است که از ترکیب یک متن (تکست، نوشته) و یک ملودی (آهنگ) تشکیل شده که ساخته شده است تا با صدای یک انسان اجرا شود. این اجرا می‌تواند خواه بدون آلات موسیقی خوانده شود و خواه با یک یا چندین آلت موسیقی همراهی شود. می‌تواند با تک صدای یک انسان خوانده شود و یا با ترکیب چندین صدا. ترانه‌ها متن‌هایی پاپیولار (مردمی) هستند. متنِ بیشتر ترانه‌ها شعر است. شعرهایی از شاعران بزرگ، یا شعرهایی که از شاعران ناشناس. ترانه‌ها متن‌هایی هستند که نوشته می‌شوند برای اینکه به طور شفاهی در حافظه‌ها ماندگار شوند و مردمان آنها را مدتها در ذهن بسپارند و بخوانند. در طول نسل‌های دیگر و در درازای تاریخ.

شارل تِرِنه، خواننده و ترانه‌سرای فرانسوی در ترانه‌ی «روحِ شاعران» در ۱۹۵۱ می‌خواند:

«دیرزمانی، دیرزمانی پس از اینکه شاعران مُرده‌اند، ترانه‌هایشان اما در کوچه‌ها می‌دَوَند.»

تمِ اصلی متنِ ترانه‌های ماندگار، موضوع‌هایی ماندگار و همیشگی‌ست. متنِ ترانه‌ها از عشق، وطن، سرزمین، و جشن‌ها سخن می‌گویند. گاهی همین موضوع‌های ماندگار است که ترانه‌ها را ماندگار می‌کند که در طی نسل‌ها جریان می‌یابد. ترانه‌های وطنی، گاهی به میراث فرهنگیِ آن سرزمین تبدیل می‌شود و بخشی از هویت مردمِ آن سرزمین. گاهی ترانه‌ها به زبان‌های دیگر هم بازآفرینی می‌شوند. متن به زبانی دیگر می‌رود و آهنگ کمابیش همان می‌ماند. به گونه‌ای بومی سازی می‌شود تا مردمان دیگری هم از آن آهنگ بهره ببرند.

ترانه‌‌ها گاهی سیاسی می‌شوند. گاهی اعتراضی. گاهی مانیفست می‌شوند و گاهی مطالبات مردمان را طرح می‌کنند. گاهی این ترانه‌های اعتراضی، از دلِ شعارهای اعتراضیِ مردم در خیابان ایجاد می‌شوند. ترانه‌ی مردمِ متحد نمونه‌ای از این ترانه‌هاست. این ترانه از یک شعار خیابانی آغاز شد. شعاری که کارگران در مبارزات انتخاباتی ۱۹۷۰ شیلی در حمایت از سالوادور آلنده سرمی‌دادند. و شعار این بود‌:

اِل پوئِبلو! اونیدو! خاماس سِرا بِنسیدو!
مردم! متحد! هرگز شکست نخواهند خورد!

از این شعار، کیلاپایون (یک گروه موسیقی فولکلوریک شیلیایی) استفاده کرد و ترانه‌ای نوشت. سرخیو اورتگا هم موسیقی‌ای حماسی و انقلابی برای آن درست کرد و آن موسیقی، این متن را قوام بخشید و آنرا در ذهن‌ها ماندگار کرد. از یک شعارِ پنج کلمه‌ای، الهام گرفته شد تا متنِ مفصل‌تری نوشته شود. به همان ریتم و آهنگ. کارگران شاید برای فریاد زدن، به شعارهایی بسنده کرده بودند، اما ترانه‌سرا دغدغه‌های پنهان و نهانِ آنان را در مبارزه با فاشیسمِ سرکوبگر و سرمایه‌داریِ استعمارگر، در قالبِ متنِ ترانه می‌نویسد، با همان شور انقلابی، به همان فُرمِ شعار و ترانه، و به گونه‌ای که به راحتی به ذهن‌ها سپرده شود به آنان بازمی‌گرداند تا فریادِ اعتراضِ مردم و کارگران و جوانان باشد.

این ترانه، در مبارزات انتخاباتی ۱۹۷۰ شیلی، مشوق مردم برای حضور در صحنه برای انتخاب سالوادور آلنده بود. اما سه سال و نیم بعد و پس از کودتای پینوشه، خواندنِ این ترانه در دوران حکومت نظامیان در شیلی ممنوع شد. اما این متن و ریتم را مردم در دل‌هایشان نگاه داشتند تا سال ۱۹۸۸ که وقتی برای رفراندومِ ماندن یا رفتنِ پینوشه دوباره به خیابان آمدند، آنرا دوباره بخوانند و وحدت کلمه‌ی آنها و مانیفست سیاسی آنها باشد.

این ترانه، از آن دسته ترانه‌هاست که بیش از اینکه نامِ شاعرِ ترانه یا آهنگساز روی آن سنجاق شده باشد، نامِ سالوادور آلنده و مردمِ شیلی روی آن حک شده است. گروه موسیقی کیلاپایون اگرچه امتیاز معنوی حق مولف (کپی رایت) این آهنگ را برای خودش محفوظ نگاه داشته است، اما چه در انتشار وینیل (صفحه) در سال ۱۹۷۳ و چه در انتشار آلبوم ‌شان پس از کودتا یعنی پس از ۱۹۹۰ و نیز سی‌دی‌هایی که این روزها منتشر می‌کنند، عکس آلنده در بروشور همراه آلبوم گنجانده شده است. در کنسرت‌های زنده‌ی سالهای اخیر هم هنگام اجرای این آهنگ، همیشه عکس آلنده پشت سرِ گروه موسیقی کیلاپایون حضور داشته است. انگار آلنده یکی از ارکانِ اساسیِ این آهنگ است. انگار ترانه‌سرای اصلی اوست.

عکس‌های زیر، بخشی از بروشور همراه با نخستین انتشارِ رسمیِ آلبومِ «مردمِ متحد» کیلاپایون با ضبط استودیویی است که در ژوئن ۱۹۷۳ انتشار یافت. پیشتر در سال ۱۹۷۰ این ترانه به صورت کنسرتی و زنده در میتینگ‌های خیابانی انتخاباتی، توسط کیلاپایون و با همراهی ویکتور خارا اجرا شده و به زبانِ مردم افتاده بود.

 

این ترانه،‌ نه تنها در میان مردمانِ امریکای لاتین که آنها هم کمابیش گرفتار فاشیسم و دیکتاتوری و سرمایه‌داریِ سرکوبگر بودند، بسط و گسترش یافت (به دلیل هم‌زبانی کشورهای امریکای لاتین گسترش ساده‌تری یافت) بلکه به کشورهای دیگر و به زبانهای دیگر هم مورد توجه مردمانِ مستضعفِ تحتِ ظلمِ عالم قرار گرفت.
در اروپا، بین سالهای ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۸ تبعیدشدگانِ شیلیاییِ پس از کودتای پینوشه، با دانشجویان ایرانی عضو کنفدراسیون دانشجویان ارتباطات صمیمانه‌ای برقرار کردند. هردو گروه وضعیت مشابهی برای خویش احساس می‌کردند. دانشجویان ایرانی هم پس از آشنایی با ترانه‌ی «مردمِ متحد» نسخه‌ی ایرانیِ آنرا می‌سازند که به یکی از ترانه‌های انقلابی در ایران تبدیل می‌شود و مورد استقبال انقلابیون در ایران قرار می‌گیرد.

علی ندیمی ترانه‌سرای نسخه‌ی فارسی این ترانه، در گفتگو با رادیو فردا در این باره چنین می‌گوید:

وقتی دولت بختیار انحلال ساواک را اعلام کرد، من هم بعد از ۱۲ سال به ایران بازگشتم و مطابق معمول و بنا به علاقه‏ای که داشتم، تقریبا هر روز جلوی دانشگاه تهران در تظاهراتی که آن زمان برگزار می‏‌شد، شرکت داشتم. در یکی از این تظاهرات‏ها سعید تقدسی و فیروزه و فرزانه را دوباره دیدم. در گفت‏گویی که با هم داشتیم، از آن‏ها پرسیدم طی سال‏هایی که ایران بوده‏‌اند، برای حمایت از مبارزات مردم چه‏ کار کرده‏‌اند. از خلال این گفت‏گو طرح یک سرود بیرون آمد. این سرود «برپاخیز» نام گرفت که آقای سعید تقدسی همراه با آقای بیژن قادری که الان در امریکا هستند و با همراهی بسیاری از هنرجویان هنرسرای عالی موزیک ‏آهنگ را تنظیم کردند. بعد هم سعید ماده‏‌ی خام را برای من به خانه آورد و من هم شعر «برپا خیز» را روی آهنگ گذاشتم. بعد از چند روز همراه با همان دانشجویان هنرسرای عالی موزیک ایران به استودیو «بِل» در تهران رفتیم و سرود در آن‏جا ضبط شد.

چه شد که یک موسیقی تازه برای این سرود ساخته نشد و کاری از شیلی انتخاب شد؟

سال ۱۹۷۳ در شیلی کودتا شده بود و بسیاری از فعالین سیاسی آن زمان شیلی به خارج از کشور آمدند و پناهنده‏‌ی سیاسی شدند. از جمله خود من شخصا با بسیاری از آنان دوستی و آشنایی نزدیک و صمیمانه‏‌ای داشتم که این آشنایی سال‏ها ادامه پیدا کرد و تا امروز نیز رسیده است. به هرحال در آن سال‏ها ما به خاطر حمایت و همبستگی با مبارزات مردم شیلی و علیه کودتای نظامی آن زمان، با میل و رغبت بسیار آکسیون‏ های زیادی برای شیلی ترتیب می‏‌دادیم. در این آکسیون‏ها هم عمدتاً این سرود اول برنامه اجرا می‏‌شد و خود گرو‏ه‏های شیلیایی آن را می‏‌خواندند. این سرود در ذهن ما به عنوان یک سرود جالب، قشنگ و با ریتم بسیار تهییج‌کننده در ذهن ما مانده بود. تا جایی که به ایران رفتیم و آقای تقدسی بر اساس آن سرود، این آهنگ را تنظیم کردند و «برپاخیز» را ساختیم.

در اینجا، هردو ترانه به همراه ترجمه‌ی متن اسپانیایی و نیز بخشی از متن فارسی (که علی ندیمی سروده است) را آورده‌ام.
با توجه به اینکه طرفداران اصلی این آهنگ در شیلی، کارگران بودند، و در متن ترانه هم (در اسپانیایی و نیز در نسخه‌ی فارسی) به کارگران اشاره می‌شود، با این دو ترانه، روزِ کارگر را گرامی می‌داریم. به قول سالوادور آلنده :

ویوا تراباخادورِس
زنده باد کارگران

مردم متحد هرگز شکست نخواهند خورد
مردم متحد هرگز شکست نخواهند خورد
برپاخیز و سرود بخوان، ما پیروز خواهیم شد
پرچم‌های همبستگی در حال اهتزاز هستند
و تو در راهپیمایی به من می‌پیوندی
پس سرودت و پرچم‌هایی از شکوفه را خواهی دید
روشنایی سرخ سپیده دم
خبر آمدن زندگی را می‌دهند
برپاخیز و مبارزه کن
مردم پیروز خواهند شد
زندگی در آینده بهتر خواهد بود
برای تسخیر خوشبختی‌مان
بانگ هزاران جنگجو برخواهد خاست
بخوان سرود آزادی را
با اراده وطن پیروز خواهد شد
و اکنون مردم به‌پاخاسته با صدای مهیب بانگ می‌زنند: به پیش به پیش
مردم متحد هرگز شکست نخواهند خورد
مردم متحد هرگز شکست نخواهند خورد
وطن اتحاد را شکل می‌دهد، از شمال تا جنوب آن‌ها به پا می‌خیزند.
از معدن‌های نمک تا جنگل‌های جنوب.
متحد در مبارزه و کار، وطن را دربرمی‌گیرند.
گام‌هایشان از آینده خبر می‌دهد.
برپاخیز و سرود بخوان، مردم پیروز خواهند شد
اکنون میلیون‌ها نفر حقیقت را تحمیل می‌کنند.
گردان‌های پولادینشان در حال آتش‌اند و عدالت و خِرَد در دستانشان
زنان با آتش و بی‌باکی همراه کارگران اینجایند.
مردم متحد هرگز شکست نخواهند خورد
مردم متحد هرگز شکست نخواهند خورد

برپاخیز از جا کن بنای کاخ دشمن / ترانه از علی ندیمی

چو در جهان قیود بندگی / اگر فتد به پای مردمی
به دست تو است به رای مشت تو است / رهایی جهان ز طوق جور و ظلم
به پا کنیم قیام مردمی / رها شویم ز قید بندگی
هم‌پاییم، هم‌راهیم، هم‌رزمیم، هم‌سازیم / جان بر کف، برخیزیم، برخیزیم، پیروزیم
برپاخیز از جا کن، بنای کاخ دشمن / برپاخیز از جا کن، بنای کاخ دشمن

به هر کجا نشان ز ثروت است / ز حاصل تلاش کارگر است
زمین غنی ز رنج برزگر / ز همت‌اش شود ز دانه خرمنی

به پا کنیم قیام مردمی / رها شویم ز قید بندگی

el pueblo

https://soundcloud.com/hatef-khaledi/el-pueblo-unido-jam-s-ser

http://vocaroo.com/i/s0jzAvlQ35DH

[soundcloud url=”https://api.soundcloud.com/tracks/77632350″ params=”color=ff5500&auto_play=false&hide_related=false&show_comments=true&show_user=true&show_reposts=false” width=”100%” height=”166″ iframe=”true” /]

bar pa khiz

https://soundcloud.com/mahdimalaguena/bar-pa-khiz

http://vocaroo.com/i/s1AIFcEwZ2rF

[soundcloud url=”https://api.soundcloud.com/tracks/320480216″ params=”color=ff5500&auto_play=false&hide_related=false&show_comments=true&show_user=true&show_reposts=false” width=”100%” height=”166″ iframe=”true” /]

به اشتراک گذاری:
Facebooktwittergoogle_plus

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *